آن چه از فرمایشات رهبری قابل استنباط است این که مجموعه عظیم و پرسابقه حوزه هیچ گاه نمی‌تواند خود را از توجه به مسایل کشور و حتی عرصه بین المللی و به خصوص پاسخگویی به نیازهای نوپدید، بی نیاز بداند.

تاریخ پر فراز و نشیب حوزه‌های علمیه از آغاز تاکنون با وجود همه محدودیت‌ها و مسایل گوناگون درون خود، همواره یک تاریخ تحولی بوده، چه آن که حوزه همواره نگاه به نیازهای جامعه شیعی داشته و این توجه به خصوص پس از پیروزی انقلاب اسلامی و از آن جا که به تعبیر رهبر فرزانه انقلاب، حوزه مادر نظام اسلامی است، مشهودتر بوده است.

در واقع دستیابی به اهداف تحولی در حوزه لازمه پاسخگویی مناسب به نیازهای روز جامعه و نظام اسلامی است و از این حیث بارها و بارها در کلام سکاندار انقلاب که خود از اعاظم حوزه‌های علمیه جهان شیعه به شمار می‌رود، به این مهم اشاره شده و از سویی تاکید معظم له بر حرکت به سمت حوزه انقلابی و مراقبت نسبت به خطر سکولاریسم در حوزه دقیقاً در همین راستاست.

مقام معظم رهبری مهرماه سال ۹۱ و در دیدار با علما و حوزویان استان خراسان شمالی در همین باره بیانات صریح و شفافی داشته و گفتند: «هیچ‌کس در عالم روحانیت، اگر انصاف و خرد را میزان قرار بدهد، نمی‌تواند خودش را از نظام اسلامی جدا بگیرد … این‌که یک آقایی در یک گوشه‌ای عبایش را بکشد به کول خودش، بگوید من به کارهای کشور کار ندارم، من به نظام کار ندارم، افتخار نیست؛ این ننگ است. روحانی باید از وجود یک چنین نظامی که پرچمش اسلام است، قانونش فقه اسلامی است، با همه‌ وجود استقبال کند. مراجع تقلید کنونی، مکرر متعددشان به بنده گفتند که ما تضعیف این نظام را به هر کیفیتی حرام قطعی می‌دانیم. خیلی‌شان از روی لطف به من پیغام می‌دهند یا می‌گویند که ما تو را مرتباً دعا می‌کنیم. این نشان دهنده‌ قدرشناسی از نظام اسلامی است.

حالا یک معممی یک گوشه‌ای بیاید خودش را از نظام کنار بگیرد؛ بهانه هم این است که ما فلان انتقاد را داریم. خیلی خوب، صد تا انتقاد داشته باش؛ دویست تایش به خود ما عمامه‌ای‌ها وارد است. مگر به ما انتقاد وارد نیست؟ وجود انتقاد و عیب در یک مجموعه مگر موجب می‌شود که انسان این همه محسّنات و نقاط قوت را در آن مجموعه نبیند و ملاحظه نکند؟ در روحانیت هم همین جور است؛ عیوب الی ماشاءاللّه. بنده آخوندم، طلبه هستم، از قبل از بلوغ طلبه بودم تا الان؛ بیائید برای شما همین جا یک فهرست از بر بنویسم. صد تا اشکال در ما هست؛ اما این صد تا اشکال موجب می‌شود ما از روحانیت اعراض کنیم؟ ابداً. در مقابل این صد تا اشکال، هزار تا حُسن وجود دارد. در کسر و انکسار مصالح و مفاسد است که انسان میتواند خط مستقیم را پیدا کند … بنابراین حوزه‌های علمیه نمی‌توانند سکولار باشند. این‌که ما به مسائل نظام کار نداریم، به مسائل حکومت کار نداریم، این سکولاریسم است».

در واقع آن چه از فرمایشات رهبری قابل استنباط است این که مجموعه عظیم و پرسابقه حوزه به عنوان اصلی ترین و بزرگ ترین کانون دانش و معرفت شیعی که رابط دین و مردم نیز محسوب می‌شود، هیچ گاه نمی تواند خود را از توجه به مسایل کشور و حتی عرصه بین‌المللی و به خصوص پاسخگویی به نیازهای نوپدید، بی نیاز بداند.

از سویی تاکید ایشان بر تحول در حوزه و جدی گرفتن آن در مراتب و سطوح مختلف حوزه‌های علمیه نشان می‌دهد که حوزه انقلابی می‌بایست با شناخت دقیق شاخصه‌های زمانی عصر خود به تحلیل و تبیین به هنگامِ شرایط، نیازها و اقتضائات امروز دست زده و با شناسایی مشکلات و ایرادها به حل و رفع آن‌ها در حد توان و وُسع خود کمک کند.

اگر به فرازهای مهم بیانات رهبر معظم انقلاب در سال‌های اخیر در دیدارهای گوناگون با حوزویان توجه کرده و در این باره غور و تعمق بیشتری داشته باشیم، به این حقیقت کلیدی ملتفت می‌شویم که عدم حرکت مناسب حوزه در بستر تحول می‌تواند به انزوا و ناکارآمدی حوزه بینجامد؛ البته باید توجه داشت که از منظر ایشان، تحول در حوزه دارای تعریف و چارچوب‌های مشخصی است و مهم‌ترینش این که دگرگونی در شیوه‌ها، متون آموزشی و رویکردهای حوزه می‌بایست با حفظ اصول و سنت‌ها و شاخصه‌های ناب حوزه به عنوان میراث گرانقدر حوزه از هزار سال پیش تا به امروز همراه باشد، چه آن که در غیر این صورت مطالبه و خواست امام راحل مبنی بر حفظ و تقویت فقه جواهری در حوزه محقق نخواهد شد.