تحلیلگر مسائل سیاسی، پشتوانه مردمی نهضت ملی شدن صنعت نفت را مرهون حمایت‌های آیت‌الله کاشانی دانست و گفت: قیام مردمی 30 تیر نتیجه فراخوان عمومی این شخصیت برجسته بود.

به گزارش پایگاه خبری نارین؛ «ملی شدن صنعت نفت» از ارزشمندترین دستاوردهای مردم مقاوم ایران در مسیر مبارزه با استبداد و استعمار است؛ رویدادی مهم که با ایستادگی و رشادت ایرانیان و با رهبری بزرگانی همچون مرحوم حضرت آیت‌الله سید ابوالقاسم کاشانی و دکتر محمد مصدق به ثمر نشست و افتخاری بزرگ برای این مرز و بوم به ارمغان آورد.

پس از تصدی کسوت نمایندگی توسط محمد مصدق و تلاش‌های فراوان وی در بهارستان؛ هنگامی‌که وی در اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۳۰ به مقام نخست‌وزیری دست یافت، مراحل اجرایی ملی شدن صنعت نفت را با حمایت گسترده آیت‌الله کاشانی در دستور کار قرار داد. در ادامه مصدق برای جلوگیری از کارشکنی‌های دربار و ارتش خواستار عهده‌دار شدن وزارت جنگ شد اما محمدرضا شاه پهلوی با این درخواست مخالفت و بدین ترتیب نخست‌وزیر قانونی ایران از مقام خویش استعفا کرد، شاه نیز بی‌درنگ احمد قوام را به نخست‌وزیری برگزید.

در این میان مرحوم حضرت آیت‌الله کاشانی به مخالفت شدید با قوام برخاست و با صدور اعلامیه‌ای شورآفرین، آحاد مردم را به مبارزه تشویق کرد. پس‌ازاین موضع‌گیری قاطع در ۳۰ تیرماه سال ۱۳۳۱ بازار تهران تعطیل شد، مردم و به خصوص جوانان به خیابان‌ها ریختند و خواستار سرنگونی دولت قوام شدند. سرانجام شاه در برابر خواست مردم تسلیم شد و مصدق دیگر بار به قدرت بازگشت.

نقش روحانیت در رهبری و پیروزی این نهضت؛ اساسی، بی‌بدیل و غیرقابل‌انکار است و مرحوم حضرت آیت‌الله کاشانی به عنوان یک رهبر دینی در کنار محمد مصدق توانست تا اراده ملی را بر حکومت پهلوی پیروز سازد.

تلاش و حضور فعال و مجاهدانه آیت‌الله کاشانی در ملی شدن صنعت نفت و رهبری مردم در قیام ۳۰ تیر ۱۳۳۱ را می‌توان از مهم‌ترین اقدامات وی دانست؛ موضوعی که نام این شخصیت را در تاریخ ایران‌زمین ماندگار کرد و سبب شد تا به‌پاس قدردانی و تجلیل از تلاش‌های فراوان وی، سالروز این قیام در تقویم کشور به عنوان «روز ملی بزرگداشت مقام مرحوم حضرت آیت‌الله حاج سید ابوالقاسم کاشانی» نام‌گذاری شود.

به همین مناسبت با گذشت ۶۷ سال از آن روز در سالروز وقوع این رخداد مهم و حائز اهمیت تاریخی در جهت کند و کاو بیش از پیش فرآیند، علل و تبیین ابعاد مختلف قیام ۳۰ تیرماه به سراغ یکی از صاحب نظران اردکانی تبار مسائل سیاسی و تحلیل‌گر جوان این امور رفتیم.

«محمد شاکر» در گفت‌وگویی تفصیلی با خبرنگار نارین ضمن گرامیداشت یاد و خاطره مرحوم حضرت آیت‌الله کاشانی، وی را یکی از علماء برجسته تهران و ایران در دوران خاصی از تاریخ خواند و گفت: این روحانی جزء شخصیت‌های اسلامی و دینی بود که در برهه و مقطعی که نیاز بود به اقتضای زمان از فضای صرفاً مذهبی و عقیدتی خارج می‌شد.

کاشانی و مدرس؛ جزئی از روحانیت اسلامی دغدغه مند عرصه سیاست

وی بابیان اینکه مرحوم آیت‌الله کاشانی با زمان‌شناسی دقیق و شناخت به‌هنگام به عنوان یک عالِم مهم و شاخص مذهب تشیع وارد مسائل سیاسی دوران خود شد، اظهار داشت: وی جزء آن دسته از روحانیت نبود که اعتقاد داشته باشد فقط باید به مسائل دینی پرداخت و کاری به امور اتفاق افتاده در دنیای سیاست نداشت.

کارشناس ارشد مسائل سیاسی، ادامه داد: مرحوم حضرت آیت‌الله سید حسن مدرس نیز همانند آیت‌الله کاشانی جزء روحانیون دغدغه مند البته در دوران حکومت و سلطنت منحوس پهلوی اول بود یعنی درزمانی که رضاخان در ابتدا با ابزار دین و شریعت موفق به اغوای آحاد و اقشار مختلف مردم شده بود و سپس با همین فریب به تاج و تخت رسیده بود. آیت‌الله مدرس با همان تلبس دینی و مذهبی با استدلال‌های روشنگرانه در مقابل رضاشاه ایستاد و حتی در همین راه در ۱۰ آذرماه سال ۱۳۱۶ در شهر کاشمر به شهادت رسید.

وی با اشاره به فعالیت سیاسی مرحوم آیت‌الله سید ابوالقاسم کاشانی در زمان سلطنت پهلوی دوم که با رویکردی اصلاح ستیزانه به حکومت رسیده بود، تصریح کرد: وی باقدرتی مثال‌زدنی وارد قضیه ملی شدن صنعت نفت شد که این رویداد جزء بزرگ‌ترین و مهم‌ترین رویدادهای تاریخی در عصر معاصر و یک نقطه عطف محسوب می‌شود.

هراس انگلیس و آمریکا از الگوبرداری ملل استعمار شده از ملی شدن نفت ایران

فعال رسانه‌ای در ادامه، بیان کرد: صنعت ارزشمند، غنی و استراتژیک نفت کشورمان سالیان طولانی به دلیل ضعف شدید عزت‌نفس رژیم مستبد پهلوی در اختیار حکومت انگلیس خبیث بود و آن‌ها این موهبت الهی را به غارت برده و از ظرفیت آن برای رونق و توسعه بیش از پیش صنایع مختلف خود استفاده می‌کردند و عملاً چیزی عاید ایرانیان نمی‌شد.

شاکر ضمن اشاره به اینکه ایالات‌متحده آمریکا و انگلستان خواهان جدی شکست جنبش ملی شدن صنعت نفت در ایران بودند، اذعان کرد: در برهه‌ای صنعت نفت ما به سمت ملی شدن حرکت کرد که انگلستان (حکومت بریتانیا) در بعد ابرقدرتی خود در حال افول بود و آمریکا نیز سیاست انزوا گرایی را کنار گذاشته و به صورت گسترده در معادلات جهانی مشارکت می‌کرد.

وی، خاطرنشان کرد: هردوی این قدرت‌ها اطمینان داشتند که در صورتی که نفت در ایران به عنوان یک کشور بااهمیت در منطقه جنوب غربی قاره آسیا، ملی شود کشورهای درحال‌توسعه جهان در این سطح از کشورمان الگوبرداری کرده و انگلیس و آمریکا منابع فراوانی را که در طی مدت‌ها با استعمار و استثمار به دست آورده بودند، از دست می‌دادند.

«تفرقه بینداز و حکومت کن» با آگاهی آیت‌الله کاشانی بی‌تأثیر شد

تحلیلگر امور سیاسی با اشاره به خروج کارگران، متصدیان و نیروهای انگلیسی و آمریکایی از حوزه نفت ایران در جهت تحریم و درنهایت شکست جنبش ملی شدن این صنعت، تأکید کرد: با اتحاد مرحوم حضرت آیت‌الله سید ابوالقاسم کاشانی به عنوان یک پیشوای دینی و دکتر محمد مصدق به عنوان نخست‌وزیر وقت این توطئه برنامه‌ریزی‌شده شکست‌خورده و موجب تسریع در فرآیند سودمند ملی شدن صنعت نفت شد.

وی بابیان اینکه انگلستان در ادامه تلاش کرد تا سیاست همیشگی خود یعنی تفرقه بینداز و حکومت کن را در بین مرحوم آیت‌الله کاشانی و دکتر مصدق اجراء کند، افزود: این سیاست با بصیرت ستودنی و دستورات مرحوم آیت‌الله سید ابوالقاسم کاشانی به عنوان یک شخصیت شاخص عقیدتی و روحانی مردمی در جامعه مذهبی آن روز ایران خنثی شد که فراخوان رسمی وی در برپایی قیام ۳۰ تیرماه سال ۱۳۳۱ ازجمله آن‌ها است.

شاکر اردکانی ضمن اشاره به اینکه با اعلان عمومی مرحوم حضرت آیت‌الله کاشانی که موجب ورود قاطبه مردم به مسئله ملی شدن صنعت نفت شد، این قضیه سرعتی دوچندان گرفت، تصریح کرد: قطعاً می‌توان گفت که اگر مرحوم سید ابوالقاسم کاشانی در این رخداد حضور نداشت و محمد مصدق در این عرصه تنها بود، نتیجه‌ای حاصل نمی‌شد چراکه نخست‌وزیر وقت، پشتوانه قابل‌توجه مردمی نداشت همان‌طور که جریان روشنفکری نیز هیچ‌گاه نتوانسته در سطح کشورمان پشتوانه مردمی گسترده‌ای داشته باشد.

کارشناس ارشد مسائل سیاسی؛ ادامه بحث را معلول و نیازمند بیان و تشریح یک مبحث آگاه بخش برای مخاطبین دانست و ادامه داد: دکتر محمد مصدق به وسیله پیاده‌سازی یک ترفند سیاسی و با متمایل کردن دولت خود به حکومت ایالات‌متحده آمریکا، سعی در حذف انگلستان از عرصه سیاست ایران و اتکا به آمریکا به عنوان قدرتی دیگر داشت. خیلی زود اشتباه وی در اعمال این سیاست به صورت عینی و ملموس مشخص شد و آمریکایی‌ها با طرح، برنامه و هزینه سازمان سیا (آژانس اطلاعات مرکزی ایالات‌متحده آمریکا (دولت محمد مصدق را برکنار کردند.

اعتقاد مصدق به اِعمال سیاست ها در چارچوب حکومت پهلوی

وی با اشاره به اینکه کودتای ۲۸ مردادماه سال ۱۳۳۲ اولین مقطعی است که نشان می‌دهد فعالین عرصه سیاسی ایران نمی‌توانند و نباید به قدرتی مثل آمریکا اعتماد و اتکال داشته باشند، ابراز داشت: همین مورد جزء نقطه نظرات متفاوت آیت‌الله کاشانی نسبت به مصدق بود که مرحوم کاشانی مکرراً به نخست‌وزیر وقت در این مورد هشدار داده بود ولی مصدق به دلیل طرز فکری حاکم که در ادامه به آن خواهیم پرداخت به این اخطارها اعتنا نکرد.

دانشجوی سابق دانشگاه تهران بابیان اینکه رژیم ظالم پهلوی دوم که از سال‌های ۱۳۲۰ تا اواسط سال ۱۳۳۲ قدرت ضعیفی داشت با انجام موفق کودتای ۲۸ مردادماه مجدداً به مسند سلطنت بازگشت، گفت: باسیاست اشتباه دکتر محمد مصدق در اعتماد مطلق به آمریکا؛ محمدرضا شاه قدرت را با توان بیشتری در دست گرفت و این بار سیاست‌های گسترده‌ای را علیه دین مبین اسلام به عنوان شریعت پذیرفته‌شده اکثریت مردم ایران، جامعه روحانیت و حتی منافع ملی اِعمال کرد.

وی با اشاره به اشراف‌زادگی و نجیب‌زادگی دکتر محمد مصدق، ادامه داد: وی شاید در لفظ سیاست‌هایی را درزمینهٔ ملی شدن صنعت نفت و یا افزایش رفاه اجتماعی داشت ولی در اصل مصدق می‌خواست اصلاحات مدنظر خود را در چارچوب رژیم پهلوی و نه سرنگونی محمدرضا شاه انجام دهد؛ دیدگاه اشتباهی که معمولاً در تحلیل‌ها مغفول واقع می‌شود.

پشتوانه مردمی نهضت ملی شدن صنعت نفت؛ مرهون حمایت‌های مرحوم آیت‌الله کاشانی

شاکر بابیان اینکه دکتر محمد مصدق مورد الگوبرداری برخی از گروه‌های سیاسی ازجمله جریان جبهه ملی و سپس نهضت آزادی قرار گرفت، اظهار داشت: مهندس مهدی بازرگان نیز که به عنوان عضوی از نهضت آزادی پس از پیروزی فرخنده انقلاب شکوهمند اسلامی مسئولیت دولت موقت را بر عهده گرفت به همین جریان و سیاست فکری معتقد بود و حتی مجموعه تحت امر وی در دولت موقت پس از پیروزی انقلاب با همان سربرگ‌های رژیم دست‌نشانده پهلوی به کار خود می‌پرداختند.

وی با اشاره به تناقض فکری دکتر محمد مصدق و مراجع عظیم تقلید شیعیان در رابطه با اداره حکومت، اذعان کرد: مراجع معتقدند که باید در زمان غیبت حضرت صاحب‌الزمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) حکومت به دست مرجع جامع‌الشرایط یا به عبارتی ولی‌فقیه بیافتد.

فعال رسانه‌ای و خبری در پایان بابیان اینکه کودتای ۲۸ مرداد یا به تعبیر آمریکایی‌ها عملیات آژانس؛ زمانی به موفقیت رسید که مرحوم حضرت آیت‌الله کاشانی حمایت‌های خود را به دلیل عملکرد نامطلوب مصدق از وی برداشت، خاطرنشان کرد: وقتی پشتوانه مردمی دولت دکتر محمد مصدق به دلیل برداشته شدن حمایت معنوی آیت‌الله سید ابوالقاسم کاشانی به عنوان رهبر دینی در جامعه ایران از بین رفت تمامی زحمات و دستاوردهای مصدق در طول سال‌های ۱۳۲۰ تا اواسط سال ۱۳۳۲ نابود شد.